IDBI પાસે વૈશ્વિક પહોંચ ધરાવતી શ્રેષ્ઠ ભારતીય 'યુનિવર્સલ બેંક' બનવાની ક્ષમતાઃ FairFax

મુંબઈઃ ફેરફેક્સ ફાઇનાન્શિયલ હોલ્ડિંગ્સ દ્વારા IDBI બેંકનું રૂ. 52,878 કરોડમાં અધિગ્રહણ કરવામાં આવ્યું છે. ફેરફેક્સના પ્રેસિડેન્ટ અને ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર પીટર ક્લાર્કે જણાવ્યું હતું કે, કંપનીની નીતિ મુજબ, ફેરફેક્સ તેના ચાલુ વ્યવહારો અંગે કોઈ ટિપ્પણી કરતું નથી. "અમારું માનવું છે કે IDBI બેંકમાં વૈશ્વિક પહોંચ ધરાવતી શ્રેષ્ઠ ભારતીય 'યુનિવર્સલ બેંક' બનવાની ક્ષમતા છે. આનાથી ભારતના 'ક્રેડિટ-ટુ-GDP' ગુણોત્તરમાં વધારો કરવામાં મદદ મળશે અને સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં પરિવર્તન આવશે."

આ સોદો એવી ઓફર દ્વારા નક્કી થયો છે જેણે સરકારના સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકન માપદંડને પણ પાછળ છોડી દીધો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સોદો કેનેડિયન રોકાણકાર માટે IDBI બેંકને એક વિશાળ નાણાકીય સેવા કેન્દ્રમાં પરિવર્તિત કરવાનો માર્ગ મોકળો કરશે, જેમાં બેંકિંગ, વીમો, ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગ અને વેલ્થ મેનેજમેન્ટ જેવી વિવિધ સેવાઓનો સમાવેશ થશે.

આ બાબતથી વાકેફ લોકોએ જણાવ્યું હતું કે, અબજોપતિ રોકાણકાર પ્રેમ વત્સના નેતૃત્વ હેઠળની ફેરફેક્સે, વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન, IDBI બેંકમાં 60.72 ટકા હિસ્સો (જેના દ્વારા નિયંત્રણ મળે છે) ખરીદવા માટે પ્રતિ શેર રૂ. 81ની ઓફર કરી હતી. સરકારે આ હિસ્સા માટે રૂ. 75.99નો ભાવ નક્કી કર્યો હતો.

આ ઓફર કિંમત, 31 માર્ચ, 2026ના રોજ IDBI બેંકની નિયમનકારી 'બુક વેલ્યુ' (જે પ્રતિ શેર રૂ. 51.8 હતી - જેમાં પુનઃમૂલ્યાંકન અનામત અને સ્થગિત કર સંપત્તિઓનો સમાવેશ થતો નથી) કરતા 56 ટકા વધુ (પ્રીમિયમ) હતી. સૂત્રોએ વધુમાં જણાવ્યું કે, આ કિંમત 18મેના રોજ (અંતિમ ઓફરો મંગાવવામાં આવી તે પહેલાંના છેલ્લા ટ્રેડિંગ દિવસે) બેંકના શેરના બંધ ભાવ રૂ. 70.38 કરતા લગભગ 15 ટકા વધુ હતી.

IDBI બેંકના વિનિવેશ (disinvestment) માટેની નીતિગત રૂપરેખા 2016-17 અને 2021-22ના કેન્દ્રીય બજેટમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી, અને તેની ઔપચારિક વેચાણ પ્રક્રિયા ઓક્ટોબર 2022માં શરૂ થઈ હતી. આ પગલું બેંકમાં લાંબા સમય સુધી ચાલેલી નાણાકીય મુશ્કેલીઓ બાદ લેવામાં આવ્યું હતું; આ બેંક મે 2017થી માર્ચ 2021 સુધી RBIના 'પ્રોમ્પ્ટ કરેક્ટિવ એક્શન' (PCA - તાત્કાલિક સુધારાત્મક પગલાં) માળખા હેઠળ હતી અને તેને સરકાર તથા LIC તરફથી વારંવાર મૂડી રોકાણ (capital infusion) મેળવવાની જરૂર પડી હતી.

ઉપરોક્ત વ્યક્તિઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રસ્તાવિત અધિગ્રહણ (acquisition) દ્વારા IDBI બેંકનું વ્યવસ્થાપકીય નિયંત્રણ (management control) ફેરફેક્સ પાસે જશે, જ્યારે સરકાર અને લાઈફ ઈન્સ્યોરન્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (LIC) સંયુક્ત રીતે 34 ટકા હિસ્સો જાળવી રાખશે અને બેંકના ભવિષ્યના વિકાસમાં સહભાગી થશે. બેંક પર નિયંત્રણ મેળવવા ઉપરાંત, ફેરફેક્સ ગો ડિજિટ જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ, ગો ડિજિટ લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ અને IIFL કેપિટલ સર્વિસીસમાં ફેરફેક્સ ઇન્ડિયા હોલ્ડિંગ્સના હિસ્સાને IDBI બેંકમાં લાવવાની યોજના ધરાવે છે, જેનાથી એક સંકલિત નાણાકીય સેવાઓ પ્લેટફોર્મ બનાવવામાં આવશે, જે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, ICICI બેંક, HDFC બેંક અને કોટક મહિન્દ્રા બેંક જેવા સ્થાપિત બેંકિંગ જૂથો સાથે સ્પર્ધા કરી શકશે.

રોકાણકારની વ્યૂહરચના IDBI બેંકની બેંકિંગ ફ્રેન્ચાઇઝી અને ગ્રાહક આધારનો ઉપયોગ વીમા, રોકાણ બેંકિંગ અને સંપત્તિ વ્યવસ્થાપન ઉત્પાદનોને ક્રોસ-સેલ કરવા, તેના આવકના પ્રવાહોને વિસ્તૃત કરવા અને ભારતના વિસ્તરતા નાણાકીય સેવાઓ બજારમાં તેની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિને મજબૂત બનાવવાનો છે.