8મું પગાર પંચ: રિપોર્ટ આવ્યા પછી તરત પગાર નહીં વધે, 5 તબક્કા અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનું ગણિત સમજો

8th Pay Commission: કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોમાં હાલ 8મું પગાર પંચ સૌથી વધુ ચર્ચાતો વિષય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ રંજના પ્રકાશ દેસાઈના નેતૃત્વમાં બનેલું 3 સભ્યોનું કમિશન ઝડપથી પોતાનો અહેવાલ તૈયાર કરી રહ્યું છે. એવી અપેક્ષા છે કે મે અથવા જૂન 2027 સુધીમાં આ કમિશન સરકારને પોતાની ભલામણો સુપરત કરશે. ઘણા કર્મચારીઓને એવી ગેરસમજ હોય છે કે કમિશન સરકારને રિપોર્ટ સોંપે કે તરત જ, એટલે કે આવતા મહિનાથી જ તેમના પગારમાં વધારો થઈ જશે. પરંતુ, સરકારી કામકાજની વ્યવસ્થામાં આવું સીધું અને સરળ હોતું નથી. રિપોર્ટ જમા થયા પછી અને તમારા બેંક ખાતામાં પૈસા જમા થાય તે વચ્ચે કુલ 5 મુખ્ય અને અત્યંત નિર્ણાયક તબક્કાઓ હોય છે.

રિપોર્ટ પછીના 5 મુખ્ય સરકારી તબક્કા

પગાર પંચની મુખ્ય ભૂમિકા માત્ર યોગ્ય ભલામણો કરવાની હોય છે. તેને લાગુ કરવાની વાસ્તવિક સત્તા કેન્દ્ર સરકારના હાથમાં છે. રિપોર્ટ મળ્યા પછી સરકાર આ 5 તબક્કામાં કામ કરે છે:

1. સરકારી મંત્રાલયો દ્વારા ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા: કમિશનનો રિપોર્ટ મળતાની સાથે જ નાણા મંત્રાલય અને અન્ય સંબંધિત વિભાગો તેની ઝીણવટભરી તપાસ કરે છે. કમિશન દ્વારા સૂચવાયેલા નવા પગાર ધોરણો અને ભથ્થાઓથી દેશના બજેટ અને સરકારી તિજોરી પર વાર્ષિક કેટલો આર્થિક બોજ પડશે તેનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.

2. અંતિમ મંત્રીમંડળ (કેબિનેટ) મંજૂરી: સરકાર પગાર પંચની ભલામણો યથાતથ સ્વીકારવા માટે કાયદેસર રીતે બંધાયેલી નથી. મંત્રીમંડળની બેઠકમાં વડાપ્રધાન અને તેમના મંત્રીઓ નક્કી કરે છે કે કઈ ભલામણો સ્વીકારવી, કઈમાં સુધારા કરવા અને કઈને નકારી કાઢવી. આ અંગેનો અંતિમ નિર્ણય સરકારનો જ હોય છે.

3. ભથ્થાં અને પેન્શન માટે ખાસ સમિતિઓની રચના: પગાર ઉપરાંત ઘરભાડા ભથ્થું (HRA), મુસાફરી ભથ્થું અને પેન્શન જેવી બાબતોમાં અનેક તકનીકી સમસ્યાઓ ઊભી થતી હોય છે. વિવાદ કે મૂંઝવણ દૂર કરવા સરકાર એક અલગ સમીક્ષા સમિતિ અથવા "સ્ક્રીનીંગ સમિતિ" બનાવે છે, જેથી કોઈ કર્મચારીને અન્યાય ન થાય.

4. સત્તાવાર ગેઝેટ સૂચના જારી કરવી: મંત્રીમંડળ તમામ નિયમો અને સુધારાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપે, ત્યારબાદ સરકાર સત્તાવાર ગેઝેટ સૂચના (નોટિફિકેશન) અને સરકારી આદેશ બહાર પાડે છે. આ સૂચનામાં સૌથી મહત્વની બાબત એ હોય છે કે નવો પગાર કઈ તારીખથી અમલમાં આવશે (અસરકારક તારીખ).

5. વિભાગો દ્વારા નવા પગાર અને એરિયર્સની ગણતરી: ગેઝેટ સૂચના પછી, દરેક વિભાગ પોતાના કર્મચારીઓ માટે નવા મૂળ પગારની ગણતરી શરૂ કરે છે. અસરકારક તારીખ અને ખરેખર ચુકવણી થાય તે તારીખ વચ્ચેના મહિનાઓનો તફાવત એરિયર્સ (બાકી રકમ) તરીકે ચૂકવવામાં આવે છે.

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર શું છે અને તેની માંગ શું છે?

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એક એવો ગુણક (Multiplier) છે, જેના વડે તમારા હાલના મૂળ પગારનો ગુણાકાર કરીને નવો મૂળ પગાર નક્કી કરવામાં આવે છે. અગાઉના અને સૂચિત પગાર પંચના આંકડા નીચે મુજબ છે:

6ઠ્ઠું પગાર પંચ: ફિટમેન્ટ ફેક્ટર 1.86 હતું, જેમાં લઘુત્તમ પગાર 7,000 રૂપિયા હતો.

7મું પગાર પંચ: ફિટમેન્ટ ફેક્ટર 2.57 હતું, જેનાથી લઘુત્તમ પગાર 7,000 રૂપિયાથી સીધો વધીને 18,000 રૂપિયા થયો.

8મું પગાર પંચ (વ્યવહારિક મોડેલ): 1.92 થવાની સંભાવના છે. જેમાં લઘુત્તમ પગાર 34,560 રૂપિયા થઈ શકે છે. આ 60 ટકા DA મર્જર અને અંદાજિત પગાર વધારા પર આધારિત સંતુલિત ફોર્મ્યુલા છે.

8મું પગાર પંચ (યુનિયન માંગ 1): NC-JCM દ્વારા 3.833 ની માંગ છે, જેથી લઘુત્તમ પગાર આશરે 69,000 રૂપિયા થાય.

8મું પગાર પંચ (યુનિયન માંગ 2): ભારતીય પ્રતિરક્ષા મજદૂર સંઘ (BPMS) દ્વારા 4.00 ની સત્તાવાર માંગ છે, જેથી લઘુત્તમ પગાર આશરે 72,000 રૂપિયા થાય.

(નોંધ: સરકારે હજુ સુધી 8મા પગાર પંચ હેઠળ સત્તાવાર ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની કોઈ જાહેરાત કરી નથી.)

1.92 ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનું સરળ ગણિત કેવી રીતે કામ કરે છે?

ભલે કર્મચારી યુનિયનો 3.833 કે 4.00 ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી રહ્યા હોય, પરંતુ નાણાકીય અને વ્યવહારુ દ્રષ્ટિએ 1.92 નું મોડેલ સૌથી વધુ શક્ય લાગે છે. આ ગણતરી મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ના મર્જર અને મૂળ પગારમાં મળનારા વાસ્તવિક વધારા પર આધારિત છે.

ચાલો તેને એક સાદા ઉદાહરણથી સમજીએ

ધારો કે જ્યારે 8મા પગાર પંચની ભલામણો લાગુ કરવામાં આવે, ત્યારે મોંઘવારી ભથ્થું (DA) 60 ટકા થઈ ગયું હોય. 7મા પગાર પંચ મુજબ લેવલ-1 ના કર્મચારીનો લઘુત્તમ મૂળ પગાર 18,000 રૂપિયા છે. હવે, આ 18,000 રૂપિયાના મૂળ પગારમાં 60 ટકા DA (એટલે કે 10,800 રૂપિયા) ઉમેરવામાં આવે તો કુલ રકમ 28,800 રૂપિયા થાય છે. આ 28,800 રૂપિયા પર જો સરકાર આશરે 20 ટકાનો વાસ્તવિક પગાર વધારો આપે, તો નવો અંદાજિત મૂળ પગાર આશરે 34,560 રૂપિયા થશે. જ્યારે આ નવા સંભવિત મૂળ પગાર (34,560 રૂપિયા) ને જૂના મૂળ પગાર (18,000 રૂપિયા) વડે ભાગવામાં આવે છે, ત્યારે જવાબ 1.92 આવે છે. આ જ 1.92 ફિટમેન્ટ ફેક્ટર છે, જેના આધારે ભવિષ્યમાં તમામ પગાર સ્તરો પર કર્મચારીઓના પગારમાં સમાન ધોરણે વધારો કરવામાં આવશે.

આ પણ વાંચોઃ ધનતેરસ 2026: સોનું ખરીદવા માટે કયો સમય સૌથી શુભ? મેકિંગ ચાર્જ પર આ રીતે બચાવો પૈસા

આ પણ જુઓ

Watch onYouTube